Gen Z rời mạng xã hội hay chỉ đổi chỗ? Số liệu nói gì

Học sinh lớp 12 nọ kể với bạn rằng em đã xóa Instagram, nhưng tối nào cũng lướt TikTok và xem YouTube đến khuya. Đây là tình huống minh họa, không phải số đo.

Bài này đọc lại các khảo sát công khai về người trẻ và mạng xã hội của Pew Research Center, Harris Poll, YouGov, Attest, GWI (qua DataReportal) và số liệu Việt Nam của DataReportal, đối chiếu đến ngày 15/11/2026.

Bài trả lời một câu hỏi: Gen Z đang rời mạng xã hội, đang bớt dùng, hay chỉ đổi chỗ? Kết luận ngắn: số liệu cho thấy thời gian dùng giảm nhẹ (chủ yếu ở người lớn nói chung) và niềm tin giảm, chưa cho thấy cảnh bỏ đi hàng loạt, và các khảo sát lệch nhau vì hỏi khác người, khác câu.

Điểm chính

• Chưa có số đo nào trong bài cho thấy Gen Z rời mạng xã hội hàng loạt. Thứ đo được là mức dùng bình quân giảm nhẹ và lòng tin vào một số nền tảng giảm.
• Theo phân tích Financial Times và GWI (nguồn thứ cấp), người lớn từ 16 tuổi dùng mạng xã hội trung bình 2 giờ 20 phút mỗi ngày cuối năm 2024, giảm gần 10% so với 2022.
• Teen Mỹ dùng hằng ngày gần như không đổi theo Pew (12/2025): YouTube khoảng 3/4, TikTok 61%, Instagram 55%, Snapchat 46%, Facebook 20%.
• Cùng hỏi về TikTok hằng ngày, 4 khảo sát cho 65%, 61%, 56% và 41%, do khác nhóm tuổi, kỳ khảo sát và cách hỏi (suy luận của bài viết).
• Harris Poll (3/2026, qua báo thứ cấp) ghi 60% Gen Z dùng TikTok tin nền tảng ít hơn trước, còn 65% vào mỗi ngày (2 số có thể khác cơ sở): tin ít chưa chắc là dùng ít.
• Việt Nam chưa thấy số công khai mới về Gen Z theo từng nền tảng; số gần nhất là Decision Lab Q1/2021, đã cũ. Số tổng của DataReportal có số vượt 100% dân số từ 18 tuổi và đã đổi cách tính.

Chuyện gì đang xảy ra: rời đi, bớt dùng hay đổi chỗ

Câu "Gen Z bỏ mạng xã hội" gộp 3 chuyện khác nhau. Thứ nhất là xóa hẳn tài khoản. Thứ hai là dùng ít giờ hơn. Thứ ba là chuyển sang nền tảng khác nhưng vẫn ở trên mạng.

Số liệu hiện có đo khá tốt chuyện thứ hai, và đo yếu chuyện thứ nhất lẫn thứ ba.

Ví dụ cho chuyện thứ nhất: thông cáo của Deloitte UK (5/6/2025, khảo sát 4.150 người Anh 16 đến 75 tuổi vào 4/2025) ghi 20% người tiêu dùng đã xóa 1 ứng dụng mạng xã hội trong 12 tháng, và 29% ở Gen Z (tính là 16 đến 29 tuổi).

CNBC (7/2/2026, nguồn thứ cấp) dẫn khảo sát này là "gần 1/4" người tiêu dùng, lệch với 20% của thông cáo; "gần 1/3" ở Gen Z thì khớp 29%. Bài lấy số của thông cáo. Số này chỉ nói về xóa ít nhất 1 ứng dụng, mẫu là người Anh.

Thời gian dùng: giảm nhẹ, chưa phải sụp

Trung bình toàn cầu đã giảm vài phút mỗi ngày, không phải vài giờ. Theo DataReportal (5/2/2025), người dùng internet điển hình dành 2 giờ 21 phút mỗi ngày cho mạng xã hội theo GWI, ít hơn 10 phút so với 2 năm trước.

Cùng trang ghi phụ nữ 16 đến 24 tuổi dùng gần 3 giờ mỗi ngày, giảm 12 phút trong 2 năm.

Phân tích Financial Times đặt GWI thực hiện, dẫn qua CNBC (7/2/2026) và MediaCat UK (3/10/2025), dựa trên 250.000 người lớn từ 16 tuổi ở hơn 50 nước. Thời gian dùng đạt đỉnh năm 2022, xuống 2 giờ 20 phút cuối năm 2024, giảm rõ nhất ở thiếu niên và người ngoài 20 tuổi.

Bài chưa mở được bản gốc của Financial Times, nên 2 báo trên là nguồn thứ cấp. MediaCat ghi Mỹ là nước duy nhất mà thời gian dùng vẫn tăng, điều cần nhớ khi đọc khảo sát Mỹ.

Có một bẫy về định nghĩa. Báo cáo Digital 2026 Global Overview của DataReportal (khoảng 10/2025) ghi phụ nữ 16 đến 24 tuổi dùng "mạng xã hội và video" hơn 3 giờ 40 phút mỗi ngày.

Con số này cao hơn "gần 3 giờ" ở trên. Lý do có thể là nhóm này gồm cả video, và 2 báo cáo cũng khác kỳ (suy luận của bài viết).

Cùng hỏi về TikTok, vì sao ra 4 con số

Hỏi tỷ lệ Gen Z vào TikTok mỗi ngày, bạn sẽ gặp 65%, 61%, 56% và 41%. Chênh lệch này không có nghĩa một bên sai: mỗi khảo sát hỏi một nhóm khác.

Harris Poll (3/2026) ghi 65% vào TikTok hằng ngày. Bài chưa đọc được trang gốc của Harris vì bị chặn công cụ (lỗi 403), nên số này lấy từ Tubefilter và Hypebot (nguồn thứ cấp), và các bản tin không nêu cỡ mẫu, ngày khảo sát hay nước khảo sát.

Pew Research Center (đăng 9/12/2025) khảo sát 1.458 teen Mỹ 13 đến 17 tuổi từ 25/9 đến 9/10/2025 qua Ipsos: TikTok dùng hằng ngày là 61%.

Attest (khảo sát 2/2026, trang cập nhật 29/9/2026) hỏi 1.000 người Mỹ 18 đến 27 tuổi: TikTok hằng ngày 56%, YouTube 63%.

YouGov (đăng 6/4/2026) dùng dữ liệu YouGov Profiles từ 3/2025 đến 3/2026 với người lớn Mỹ, tính theo Gen Z sinh khoảng 1996 đến 2012: TikTok hằng ngày 41%, YouTube 62%.

Suy luận của bài viết: 4 con số này khó xếp thành một xu hướng vì khác tuổi, khác kỳ, khác cách hỏi và khác cách chọn mẫu.

Teen Mỹ: ổn định, riêng TikTok nhích lên

Báo cáo Pew tháng 12/2025 không cho thấy teen Mỹ rời đi: mức dùng hằng ngày "tương đối ổn định" so với các năm trước.

Pew ghi 36% teen dùng ít nhất 1 trong 5 nền tảng (YouTube, TikTok, Instagram, Snapchat, Facebook) gần như liên tục. Trong 5 nền tảng này, TikTok là nền tảng duy nhất nhích lên: dùng gần như liên tục từ 16% năm 2022 lên 21% năm 2025, Pew mô tả là tăng nhẹ.

Riêng Facebook giảm mạnh so với 2014 đến 2015: Pew ghi khoảng 31% teen có dùng năm 2025, so với 71% khi đó, nhưng mức này ngang năm 2022.

Pew chỉ khảo sát teen Mỹ sống với cha mẹ và không theo dõi từng người qua nhiều năm.

Lòng tin giảm, thói quen còn: điều Harris Poll cho thấy

Phần dễ nhầm nhất là lòng tin. Theo bản tin của Fortune (10/3/2026) về Harris Poll tháng 3/2026, 60% người dùng TikTok thuộc Gen Z tin nền tảng ít hơn trước.

Cũng theo Fortune, 72% thấy nội dung hiện nay là dàn dựng và 43% thấy ứng dụng gây mệt hơn. Đây là cảm nhận tự khai, không phải số đo hành vi.

Tubefilter (10/3/2026) ghi 78% Gen Z có thiện cảm với YouTube, và 66% của nhóm đó vào YouTube mỗi ngày. Đây không phải 66% toàn Gen Z.

2 số 60% và 65% có thể khác cơ sở: Fortune ghi 60% là người dùng TikTok thuộc Gen Z, còn Tubefilter ghi 65% là số người được hỏi.

Về nội dung do AI tạo ra, Attest (2/2026) ghi 41% người Mỹ 18 đến 27 tuổi không thích và 31% e ngại vì khó phân biệt thật giả. Gộp lại là 72% tiêu cực hoặc dè dặt, một chỉ số khác với 72% của Harris về cảm giác dàn dựng.

Đổi chỗ để làm gì: tìm kiếm và nhắn tin

Nếu có "đổi chỗ", nó nằm ở mục đích dùng hơn là tên ứng dụng. Theo Sprout Social (thông cáo 29/5/2025, khảo sát 2.280 người ở Mỹ, Anh và Úc từ 23/4 đến 5/5/2025), 41% Gen Z tìm thông tin ở mạng xã hội trước, 32% mở công cụ tìm kiếm và 11% dùng công cụ AI hội thoại.

GWI (blog đăng 20/2/2026) cho thấy một dịch chuyển khác: ở TikTok, số người dùng TikTok để nhắn tin cho bạn bè và người thân tăng 58% so với quý 4/2021, và số người dùng để tìm thông tin về thương hiệu, sản phẩm tăng 71%.

Việt Nam: có số tổng, số về Gen Z đã cũ

Các số mới nhất là của toàn bộ người dùng, không tách Gen Z, và có chỗ cần đọc thận trọng.

Theo DataReportal "Digital 2027: Vietnam" (đăng 5/11/2026), số tài khoản người dùng mạng xã hội là 99,7 triệu vào tháng 10/2026, bằng 97,5% dân số và 133,5% dân số từ 18 tuổi, và tăng 26,3% so với cuối 2025.

Trang ghi rõ có "thay đổi cách báo cáo" và các số trên 100% được đăng nguyên trạng, nên đó không phải 26,3% người Việt mới tham gia mạng xã hội.

Cũng trang này: Facebook có 77,6 triệu khán giả quảng cáo, giảm 1,8% trong 12 tháng, nhưng Meta đã đổi cách báo cáo nên khó so sánh với kỳ trước.

Số khác, từ người trả lời khảo sát: theo GWI quý 2/2026, trong người dùng internet từ 16 tuổi, 83,2% dùng Facebook trong tháng qua, 80,8% Zalo, 77,6% TikTok, 72,4% YouTube, 70,0% Messenger và 45,4% Instagram. Đây là số của mọi người từ 16 tuổi, không tách Gen Z.

Về riêng Gen Z, số công khai theo từng nền tảng mà bài tìm thấy là của Decision Lab (bài "Gen Z's social distraction gives new platforms hope in Vietnam", báo cáo Connected Consumer quý 1/2021; trang không ghi ngày hay cỡ mẫu, đọc 15/11/2026): Gen Z 15 đến 23 tuổi dùng hằng ngày Facebook 97%, YouTube 87%, Zalo 75%, Instagram 66%, TikTok 55%.

Về xu hướng gần đây, Decision Lab (bài "Vietnam's digital dynamics", báo cáo quý 4/2025, trang không ghi ngày, đọc 15/11/2026) ghi Facebook giảm sức hút ở Gen Z và Zalo vượt YouTube trong 3 ứng dụng "không thể thiếu". Trang không nêu cỡ mẫu hay tỷ lệ, nên chỉ là gợi ý.

Các góc nhìn khác nhau: rời đi, đổi chỗ hay đang chỉnh lại

Cách hiểu thứ nhất là "rời đi": dựa vào số về xóa ứng dụng và giờ dùng giảm. Bằng chứng về giảm nhẹ là thật, nhưng chưa có bằng chứng về bỏ hẳn.

Cách hiểu thứ hai là "đổi chỗ": dựa vào việc YouTube phổ biến và TikTok được dùng để tìm kiếm, nhắn tin, đọc tin. Cách này hợp với dữ liệu về mục đích dùng, nhưng chưa có khảo sát theo dõi cùng nhóm người để chứng minh họ chuyển nền tảng.

Cách hiểu thứ ba là "chỉnh lại": người trẻ vẫn dùng nhưng tỉnh táo hơn. Hợp với số liệu lòng tin của Harris, nhưng số đó từ nguồn thứ cấp và là cảm nhận tự khai, không chứng minh mạng xã hội gây ra tình trạng mệt mỏi.

Điều này có nghĩa gì với người dùng và xã hội

Suy luận của bài viết: nếu xu hướng chính là "bớt dùng và dè dặt hơn", thay đổi lớn nhất nằm ở chất lượng sự chú ý chứ không ở số người có mặt. Nền tảng vẫn đông nhưng bị tin ít hơn khó giữ ảnh hưởng lâu dài.

Người đọc nên theo dõi điều gì

• Khảo sát hỏi ai và hỏi gì: tuổi, nước, "từng dùng", "mỗi ngày" hay "gần như liên tục".
• Định nghĩa thời gian dùng: có tính video như YouTube và TikTok hay chỉ tính mạng xã hội, vì 2 cách đo cho số khác nhau rõ rệt.
• Số liệu Việt Nam theo độ tuổi: nếu DataReportal hoặc GWI công bố bảng cho nhóm 16 đến 24 tuổi, đó là chỉ báo mới và trực tiếp nhất, thay cho số Decision Lab 2021.
• Khoảng cách giữa "tin ít hơn" và "dùng ít hơn": nếu lòng tin tiếp tục giảm, lượt dùng hằng ngày có đi theo không.
• Các đợt khảo sát mới của Pew, Sprout và Harris: số mới có đổi chiều so với số trong bài không.

Những sai lầm thường gặp

1. Đọc con số "Gen Z dùng X%" mà không xem khảo sát hỏi ai: teen 13 đến 17 tuổi, người 18 đến 27 tuổi và Gen Z của YouGov là 3 nhóm khác nhau.
2. Coi "tin ít hơn" là "dùng ít hơn": Harris ghi 60% tin TikTok ít hơn còn 65% vào mỗi ngày, 2 số có thể khác cơ sở (qua báo thứ cấp).
3. Lấy số của Mỹ làm số của Việt Nam: số Gen Z Việt Nam duy nhất trong bài là của Decision Lab Q1/2021, đã cũ.
4. Đọc số tổng của DataReportal Việt Nam là số người thật: trang tự ghi có số vượt 100%.
5. Trộn các số khác loại có cùng chữ số, như 72% của Attest về nội dung AI và 72% của Harris về cảm giác dàn dựng.
6. Suy ra nguyên nhân sức khỏe tinh thần từ số liệu tự khai.

Điều chưa biết

Bài chưa có phương pháp gốc của Harris Poll (trang bị chặn công cụ), nên không biết cỡ mẫu, nước, ngày khảo sát và cách định nghĩa Gen Z. Bài cũng chưa đọc bản gốc của Financial Times, chưa đọc báo cáo đầy đủ của Deloitte (chỉ có thông cáo) và chưa kiểm các đợt Sprout mới hơn đợt 2025.

Chưa có khảo sát theo dõi cùng nhóm người qua nhiều năm để biết người trẻ rời nền tảng nào, sang đâu, và có quay lại không.

Chưa thấy số công khai mới về Gen Z Việt Nam theo từng nền tảng, cũng chưa có chuỗi theo thời gian; số gần nhất là Decision Lab Q1/2021. Mối quan hệ giữa việc dùng mạng xã hội và sức khỏe tinh thần cũng không thể rút ra từ các số trong bài.